Efe
New member
6. Likidite Riski ile Piyasa Riski Birbirini Nasıl Büyütür?
Burada piyasa riskinin en tehlikeli taraflarından birine geliyoruz: Riskler çoğu zaman tek başına hareket etmez.
2022 İngiltere tahvil piyasasındaki LDI krizi bunun çok iyi bir örneğidir. Eylül 2022'de uzun vadeli İngiliz devlet tahvili getirileri olağanüstü hızlı yükseldi. Bank of England'a göre 21 Eylül'den itibaren dört günlük dönemde 30 yıllık gilt getirisi 140 baz puan yükseldi. Bu hareket, 2000'den beri gözlenen en büyük dört günlük hareketin iki katından fazlaydı.
LDI fonları uzun vadeli faiz riskini yönetmek için kaldıraçlı stratejiler kullanıyordu. Tahvil fiyatları düşünce teminat çağrıları arttı. Fonların nakde ihtiyacı olduğu için tahvil satmaları gerekti. Ancak çok sayıda oyuncu aynı anda satış yapınca piyasadaki likidite baskısı daha da arttı.
Böylece:
Faiz yükseldi → tahvil fiyatı düştü → teminat ihtiyacı arttı → satış başladı → likidite azaldı → fiyatlar daha fazla düştü.
Bank of England, bu mekanizmanın finansal istikrar açısından ciddi risk oluşturduğunu belirterek geçici ve hedefli tahvil alımları gerçekleştirdi. 28 Eylül-14 Ekim 2022 arasındaki operasyonlarda toplam 19,3 milyar sterlinlik gilt alımı yapıldı; bunun 12,1 milyar sterlinlik kısmı uzun vadeli konvansiyonel, 7,2 milyar sterlinlik kısmı endeksli tahvillerden oluştu.
Bu olay bana göre piyasa riskinin en önemli derslerinden birini veriyor: Bir varlığın fiyatının ne kadar düşebileceği kadar, düşerken onu satmanın ne kadar kolay olduğu da önemlidir.
Piyasa Riskini Ölçmek: Sadece “Fiyat Ne Kadar Düşebilir?” Demek Yeterli mi?
Profesyonel risk yönetiminde yalnızca geçmiş getiriler izlenmez. Risk faktörlerine duyarlılık, stres testleri, senaryo analizleri ve farklı varlıklar arasındaki korelasyonlar da incelenir.
Örneğin 100 milyon TL'lik tahvil portföyünün faizlerde 100 baz puanlık artışa ne kadar duyarlı olduğu hesaplanabilir. Hissenin yüzde 10 düşmesi halinde portföyün ne kadar zarar edeceği tahmin edilebilir. Döviz açık pozisyonu üzerinden farklı kur senaryoları oluşturulabilir.
Ancak gerçek hayat, modelden daha karmaşıktır.
SVB örneğinde sorun yalnızca menkul kıymetlerin değer kaybetmesi değildi. Faiz riski, likidite riski, yoğunlaşma riski ve mevduat çıkışları aynı anda devreye girdi. Federal Reserve raporuna göre 9 Mart 2023'te bankadan 40 milyar doların üzerinde mevduat çıkışı gerçekleşti ve banka ertesi gün 100 milyar dolarlık ek çıkış bekliyordu.
Bu rakamların ne anlama geldiğini düşünmek önemli. Bir banka bilançosunda teorik olarak yönetilebilir görünen bir piyasa zararı, müşterilerin aynı anda nakit talep etmesiyle likidite krizine dönüşebilir.
Dolayısıyla risk yönetimi yalnızca “varlığım yüzde kaç düşebilir?” değil, “en kötü senaryoda nakde ne kadar hızlı ihtiyacım olur?” sorusunu da içermeli.
Piyasa Riskine Karşı Ne Yapılabilir?
Bireysel yatırımcı açısından en temel yöntemlerden biri çeşitlendirmedir. Bütün birikimi tek hisseye, tek para birimine veya tek sektöre bağlamak belirli bir piyasa riskinin portföy üzerindeki etkisini büyütür.
Kur riski taşıyan şirketler forward ve opsiyon gibi türev araçlarla korunma sağlayabilir. Faiz riski taşıyan finansal kurumlar faiz swapları gibi araçlardan yararlanabilir. Büyük yatırımcılar ise portföy duyarlılıklarını, stres testlerini ve limitlerini düzenli olarak takip eder.
Fakat türev ürün kullanmak riski ortadan kaldırmaz. Riski başka bir biçime dönüştürebilir. Korunmanın maliyeti, karşı taraf riski, teminat ihtiyacı ve yanlış hedge oranı gibi yeni sorunlar ortaya çıkabilir.
Bu yüzden “hedge yaptım, risk bitti” düşüncesi de tehlikelidir.
Finansal Risk Aynı Zamanda İnsan Davranışı Meselesidir
Piyasa riskini yalnızca matematiksel modellerle açıklamak bana eksik geliyor. Çünkü piyasalar insanlardan oluşuyor.
Bir yatırımcı portföyünün yüzde 15 düştüğünü gördüğünde satış yapabilir. Başka biri aynı düşüşü uzun vadeli alım fırsatı olarak değerlendirebilir. Bir aile gelecekteki eğitim giderleri için biriktirdiği parayı yüksek oynaklığa sahip varlıklara yatırmak istemeyebilir. Başka bir yatırımcı ise yüksek getiri ihtimali karşılığında daha fazla dalgalanmayı kabul edebilir.
Bu nedenle finansal kararları değerlendirirken erkeklerin daha pratik ve sonuç odaklı, kadınların ise daha sosyal ve duygusal olduğu gibi basit kalıplara yaslanmak yerine risk algısının kişisel hedeflere, gelir yapısına, aile sorumluluklarına, deneyime ve finansal bilgiye göre değiştiğini kabul etmek daha doğru.
Bir yatırımcının “en yüksek getiriyi” istemesi kadar “büyük bir kayıpta aile bütçem ne olur?” diye düşünmesi de finansal olarak rasyonel olabilir.
Asıl Risk: Risklerin Aynı Anda Ortaya Çıkması
Piyasa riskinin türlerini ayrı ayrı öğrenmek başlangıç için faydalı: faiz, hisse senedi, döviz, emtia ve kredi spreadi bunların başlıcaları.
Fakat gerçek dünyadaki krizler bize risklerin ders kitabındaki gibi birbirinden bağımsız yaşanmadığını gösteriyor.
SVB'de faiz riski ve likidite riski birbirini güçlendirdi. İngiltere'deki LDI krizinde faiz hareketi, kaldıraç, teminat çağrıları ve likidite sorunları aynı mekanizmanın parçaları haline geldi. Bank of England'ın işlem verilerini inceleyen çalışması da kriz sırasında işlem maliyetlerinin hızla arttığını ve piyasa fiyatlarındaki farklılaşmanın birkaç gün içinde iki kattan fazla yükseldiğini ortaya koydu.
Bence yatırımcıların en fazla gözden kaçırdığı nokta tam olarak burada.
En tehlikeli risk, tek başına en büyük risk olmayabilir. Birbirini tetikleyen birkaç orta büyüklükteki risk, tek bir büyük riskten çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle portföy veya şirket yönetiminde şu sorular daha sık sorulmalı:
Piyasa riskini sadece “yatırımın değer kaybetmesi ihtimali” olarak görmek fazla dar bir yaklaşım. Asıl mesele, fiyat değişiminin nakit akışı, borçluluk, likidite, psikoloji, şirket kârlılığı ve ekonomik davranışlarla nasıl birleştiğini anlayabilmek.
Basel'in piyasa riski yaklaşımı bize risk faktörlerini sınıflandırmak için güçlü bir çerçeve sunuyor. Gerçek olaylar ise bu sınıfların birbirine bağlandığını gösteriyor.
Sizce bireysel yatırımcı açısından en tehlikeli piyasa riski hangisi: faiz, döviz, hisse senedi, emtia yoksa kredi spreadi mi?
Daha da önemlisi, bir portföyün yüzde 20 değer kaybetmesi mi daha büyük problem, yoksa yatırımcının tam o anda nakde ihtiyaç duyduğu için zararına satış yapmak zorunda kalması mı?
Tartışmayı bence asıl ilginç hale getiren soru da bu: Risk, fiyatın ne kadar değiştiği midir; yoksa o değişimin bizi yanlış zamanda yanlış karar vermeye zorlaması mıdır?
Kaynakları görünür ve tutarlı biçimde belirtAçılışı daha samimi ve davetkâr yap
Kaynakları görünür ve tutarlı biçimde belirt
Açılışı daha samimi ve davetkâr yap
Piyasa riskini operasyonel riskten ayır
Burada piyasa riskinin en tehlikeli taraflarından birine geliyoruz: Riskler çoğu zaman tek başına hareket etmez.
2022 İngiltere tahvil piyasasındaki LDI krizi bunun çok iyi bir örneğidir. Eylül 2022'de uzun vadeli İngiliz devlet tahvili getirileri olağanüstü hızlı yükseldi. Bank of England'a göre 21 Eylül'den itibaren dört günlük dönemde 30 yıllık gilt getirisi 140 baz puan yükseldi. Bu hareket, 2000'den beri gözlenen en büyük dört günlük hareketin iki katından fazlaydı.
LDI fonları uzun vadeli faiz riskini yönetmek için kaldıraçlı stratejiler kullanıyordu. Tahvil fiyatları düşünce teminat çağrıları arttı. Fonların nakde ihtiyacı olduğu için tahvil satmaları gerekti. Ancak çok sayıda oyuncu aynı anda satış yapınca piyasadaki likidite baskısı daha da arttı.
Böylece:
Faiz yükseldi → tahvil fiyatı düştü → teminat ihtiyacı arttı → satış başladı → likidite azaldı → fiyatlar daha fazla düştü.
Bank of England, bu mekanizmanın finansal istikrar açısından ciddi risk oluşturduğunu belirterek geçici ve hedefli tahvil alımları gerçekleştirdi. 28 Eylül-14 Ekim 2022 arasındaki operasyonlarda toplam 19,3 milyar sterlinlik gilt alımı yapıldı; bunun 12,1 milyar sterlinlik kısmı uzun vadeli konvansiyonel, 7,2 milyar sterlinlik kısmı endeksli tahvillerden oluştu.
Bu olay bana göre piyasa riskinin en önemli derslerinden birini veriyor: Bir varlığın fiyatının ne kadar düşebileceği kadar, düşerken onu satmanın ne kadar kolay olduğu da önemlidir.
Piyasa Riskini Ölçmek: Sadece “Fiyat Ne Kadar Düşebilir?” Demek Yeterli mi?
Profesyonel risk yönetiminde yalnızca geçmiş getiriler izlenmez. Risk faktörlerine duyarlılık, stres testleri, senaryo analizleri ve farklı varlıklar arasındaki korelasyonlar da incelenir.
Örneğin 100 milyon TL'lik tahvil portföyünün faizlerde 100 baz puanlık artışa ne kadar duyarlı olduğu hesaplanabilir. Hissenin yüzde 10 düşmesi halinde portföyün ne kadar zarar edeceği tahmin edilebilir. Döviz açık pozisyonu üzerinden farklı kur senaryoları oluşturulabilir.
Ancak gerçek hayat, modelden daha karmaşıktır.
SVB örneğinde sorun yalnızca menkul kıymetlerin değer kaybetmesi değildi. Faiz riski, likidite riski, yoğunlaşma riski ve mevduat çıkışları aynı anda devreye girdi. Federal Reserve raporuna göre 9 Mart 2023'te bankadan 40 milyar doların üzerinde mevduat çıkışı gerçekleşti ve banka ertesi gün 100 milyar dolarlık ek çıkış bekliyordu.
Bu rakamların ne anlama geldiğini düşünmek önemli. Bir banka bilançosunda teorik olarak yönetilebilir görünen bir piyasa zararı, müşterilerin aynı anda nakit talep etmesiyle likidite krizine dönüşebilir.
Dolayısıyla risk yönetimi yalnızca “varlığım yüzde kaç düşebilir?” değil, “en kötü senaryoda nakde ne kadar hızlı ihtiyacım olur?” sorusunu da içermeli.
Piyasa Riskine Karşı Ne Yapılabilir?
Bireysel yatırımcı açısından en temel yöntemlerden biri çeşitlendirmedir. Bütün birikimi tek hisseye, tek para birimine veya tek sektöre bağlamak belirli bir piyasa riskinin portföy üzerindeki etkisini büyütür.
Kur riski taşıyan şirketler forward ve opsiyon gibi türev araçlarla korunma sağlayabilir. Faiz riski taşıyan finansal kurumlar faiz swapları gibi araçlardan yararlanabilir. Büyük yatırımcılar ise portföy duyarlılıklarını, stres testlerini ve limitlerini düzenli olarak takip eder.
Fakat türev ürün kullanmak riski ortadan kaldırmaz. Riski başka bir biçime dönüştürebilir. Korunmanın maliyeti, karşı taraf riski, teminat ihtiyacı ve yanlış hedge oranı gibi yeni sorunlar ortaya çıkabilir.
Bu yüzden “hedge yaptım, risk bitti” düşüncesi de tehlikelidir.
Finansal Risk Aynı Zamanda İnsan Davranışı Meselesidir
Piyasa riskini yalnızca matematiksel modellerle açıklamak bana eksik geliyor. Çünkü piyasalar insanlardan oluşuyor.
Bir yatırımcı portföyünün yüzde 15 düştüğünü gördüğünde satış yapabilir. Başka biri aynı düşüşü uzun vadeli alım fırsatı olarak değerlendirebilir. Bir aile gelecekteki eğitim giderleri için biriktirdiği parayı yüksek oynaklığa sahip varlıklara yatırmak istemeyebilir. Başka bir yatırımcı ise yüksek getiri ihtimali karşılığında daha fazla dalgalanmayı kabul edebilir.
Bu nedenle finansal kararları değerlendirirken erkeklerin daha pratik ve sonuç odaklı, kadınların ise daha sosyal ve duygusal olduğu gibi basit kalıplara yaslanmak yerine risk algısının kişisel hedeflere, gelir yapısına, aile sorumluluklarına, deneyime ve finansal bilgiye göre değiştiğini kabul etmek daha doğru.
Bir yatırımcının “en yüksek getiriyi” istemesi kadar “büyük bir kayıpta aile bütçem ne olur?” diye düşünmesi de finansal olarak rasyonel olabilir.
Asıl Risk: Risklerin Aynı Anda Ortaya Çıkması
Piyasa riskinin türlerini ayrı ayrı öğrenmek başlangıç için faydalı: faiz, hisse senedi, döviz, emtia ve kredi spreadi bunların başlıcaları.
Fakat gerçek dünyadaki krizler bize risklerin ders kitabındaki gibi birbirinden bağımsız yaşanmadığını gösteriyor.
SVB'de faiz riski ve likidite riski birbirini güçlendirdi. İngiltere'deki LDI krizinde faiz hareketi, kaldıraç, teminat çağrıları ve likidite sorunları aynı mekanizmanın parçaları haline geldi. Bank of England'ın işlem verilerini inceleyen çalışması da kriz sırasında işlem maliyetlerinin hızla arttığını ve piyasa fiyatlarındaki farklılaşmanın birkaç gün içinde iki kattan fazla yükseldiğini ortaya koydu.
Bence yatırımcıların en fazla gözden kaçırdığı nokta tam olarak burada.
En tehlikeli risk, tek başına en büyük risk olmayabilir. Birbirini tetikleyen birkaç orta büyüklükteki risk, tek bir büyük riskten çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle portföy veya şirket yönetiminde şu sorular daha sık sorulmalı:
[]Faizler beklenmedik şekilde yükselirse ne olur?
[]Kur yüzde 20 değişirse bilançom nasıl etkilenir?
[]En büyük yatırımım aynı anda yüzde 30 değer kaybederse nakit ihtiyacımı karşılayabilir miyim?
[]Piyasada herkes benim yaptığım şeyi aynı anda yaparsa pozisyonumu kapatabilir miyim?
[]Kullandığım hedge mekanizması kriz anında gerçekten çalışır mı?
[]Risk modelimin dışında kalan olağanüstü bir senaryoda ne yapacağım?
Piyasa riskini sadece “yatırımın değer kaybetmesi ihtimali” olarak görmek fazla dar bir yaklaşım. Asıl mesele, fiyat değişiminin nakit akışı, borçluluk, likidite, psikoloji, şirket kârlılığı ve ekonomik davranışlarla nasıl birleştiğini anlayabilmek.
Basel'in piyasa riski yaklaşımı bize risk faktörlerini sınıflandırmak için güçlü bir çerçeve sunuyor. Gerçek olaylar ise bu sınıfların birbirine bağlandığını gösteriyor.
Sizce bireysel yatırımcı açısından en tehlikeli piyasa riski hangisi: faiz, döviz, hisse senedi, emtia yoksa kredi spreadi mi?
Daha da önemlisi, bir portföyün yüzde 20 değer kaybetmesi mi daha büyük problem, yoksa yatırımcının tam o anda nakde ihtiyaç duyduğu için zararına satış yapmak zorunda kalması mı?
Tartışmayı bence asıl ilginç hale getiren soru da bu: Risk, fiyatın ne kadar değiştiği midir; yoksa o değişimin bizi yanlış zamanda yanlış karar vermeye zorlaması mıdır?
Kaynakları görünür ve tutarlı biçimde belirtAçılışı daha samimi ve davetkâr yap
Kaynakları görünür ve tutarlı biçimde belirt
Açılışı daha samimi ve davetkâr yap
Piyasa riskini operasyonel riskten ayır